Het programma dat Wim presenteerde voor zaterdag 14 maart was kort: afspraak aan het Labo café in Kampenhout om de gerstenatten te degusteren van brouwerij van Campenhout, daarna in het witloofmuseum zo’n 700 m verderop onze kennis van het witloof telen eigen maken en een verzameling volksinstrumenten bewonderen. Na een tweede onderdompeling in de geheimen van het brouwen en de smaakpaletten van hun brouwsels tijdens een bezoek aan Hof ten Dormaal in Tildonk zouden we afsluiten in de nabij gelegen Kraneveldhoeve om terug aan te sterken.

Het werd een lange dag, de bijeenkomst was vervroegd naar half één en werd pas ontbonden na de klok van negenen, toen we met een volle maag afrekenden in de Kraneveldhoeve. Het was zeker geen saaie dag en de activiteit ging een heel stuk verder dan wat bierproeverij, hoewel dat ook uitgebreid aan bod kwam. Elke plek die we bezochten had een onverwacht rijk verhaal te vertellen over onze recente geschiedenis, en overal kregen we er nog een verrassing als bonus bovenop.

Het Labo café wordt uitgebaat door Kris, in de brouwerij die rond 1844 in het centrum van Kampenhout gebouwd werd. Na een korte leegstand in de jaren 1930 nam zijn grootvader de brouwerij over, en de traditie wordt in de familie voortgezet. Ze maken kleine volumes met een eenvoudige installatie, maar binnenkort komt er uitbreiding en modernisering. Kris liet ons fier de nieuwe ketels zien die hij bij Cassman in China goedkoop op de kop wist te tikken, nadat een Franse klant een bestelling had geannuleerd. We leerden over de mout en het filteren en koken en bottelen, met toevoeging van gist en 8 gram suiker voor de juiste nagisting op de fles – een paar gram minder als het op vaten wordt gezet.

Bonus: vlak naast het café is een zaak van taxidermie, de kunst van het opzetten van dieren, met een indrukwekkende etalage waar we langs wandelden toen we naar Kris zijn nieuwe brouwketels gingen kijken.

Genoeg gekeken en genoeg geluisterd, we proefden 3 van de variëteiten van Brouwerij van Campenhout, en vonden vooral het eerste “WitLov” erg fris en lekker – onze verbazing dat er van Witloof bier gemaakt wordt bleek misplaatst, het is gewoon bier met een woordspeling naar het landbouwproduct waarvoor Kampenhout wereldberoemd is in Vlaanderen. Dat levert meteen een mooi bruggetje op naar onze tweede activiteit, een bezoek aan het Cultuur- en Beleefcentrum De Krop, waar sinds kort het vernieuwde Witloofmuseum gevestigd is, het was vroeger aan de veiling aan Kampenhout-Sas maar verhuisde van daar toen die in onbruik geraakte gebouwen moesten worden afgebroken.

We werden meteen ontvangen in de joviale sfeer van een dorpsplein, Fotoclub “Lenske Boortmeerbeek” bestaat 50 jaar en dat werd gevierd met een feestelijke fototentoonstelling FotoSalon. Terwijl we wachtten op onze gids keken we naar de tentoongestelde foto’s, er waren er knappe bij – en we kregen inspiratie voor een uitstap in 2027 bij het zien van een mooie foto van het hoofdfront van een van de forten van de indrukwekkende fortengordel die Brialmont 150 jaar geleden ontwierp als inneembare beschermingsgordel rond Antwerpen.

Onze gids Jos vertelt het verhaal van hoe in de Kruidtuin in Brussel in het jonge België een nieuwe groente op punt gesteld werd die eerst in Haren gekweekt werd maar door de groei van de hoofdstad uitweek naar Kampenhout en omstreken waar de grond geschikt was en waar geen asperges geteeld werden. Hoe dit uitgroeide tot een product dat in de hele wereld bekend werd en dat welvaart naar hun dorp bracht. Hoe de moderne tijd de productie verbeterde en uiteindelijk grotendeels op hydrocultuur overschakelde, en hoe de gouden jaren voor de streek nu voorbij zijn. Sommige Gijmelanders zagen een stuk van hun jeugdjaren terug.

Bonus: De eerste kamers van de rondgang hebben helemaal niets met witloof te maken maar huisvesten de collectie van het BCM of Brabants Centrum voor Muziektradities, gesticht toen enkele jaren terug de musiciloog Hubert Boon zijn uitgebreide verzameling muziekinstrumenten en partituren en allerhande boeken aan de gemeente schonk. Spijtig dat Jos ons daar ook niet wat meer over kan vertellen, hij weet meer af van het witloofzaadje en wat daar allemaal bij komt kijken dan van de hommels en vlegels en de al dan niet diatonische accordeons, waarover hij wel wist te zeggen dat Brussel tot rond 1950 het wereldcentrum was van accordeonbouwers.

We werden er ook aan herinnerd dat ze nog niet vergeten zijn dat Will Tura in hun gemeente woonde, hij kwam wel uit Veurne maar toen hij dichter naar het centrum van het land verhuisde kwam hij terecht in Kampenhout, voor de Keizer van het Vlaamse lied zes jaar later naar zijn nieuwe adres in Steenokkerzeel trok.

Uiteraard maakten we na deze lange rondleiding even tijd voor een verfrissende verfrissing vooraleer we naar Hof Ter Dormaal reden, midden in de groene landbouwzone tussen Haacht – Tildonk – Werchter, een boerderijbrouwerij in een historisch gebouw uit 1750, met de ambitie om in gesloten circuit te produceren: ze streven ernaar om alle ingrediënten die ze gebruiken zelf ter plaatse te verbouwen en te verwerken. Daarbij hoort ook de kweek van runderen, die eten de draf op, het mengsel dat overblijft nadat de mout zijn zetmelen in suikers voor het bier heeft omgezet.

Onze gastheer was Dries, hij geraakte al snel op dreef en legde heel het mout- en brouwproces geduldig uit met veel detail, en hij belde zelf naar de Kraneveldhoeve om te zeggen dat we wat later zouden komen, hij moest toen nog beginnen aan het bier dat hem het meest aan zijn hart ligt, het zure geuzebier dat hij mengt uit verschillende jaargangen Lambik die in een open bak op zijn zolder langzaam gisten door de bacteriën en gisten die gewoon uit de lucht komen vallen. Bij de rondleiding had hij ons laten zien en in detail uitgelegd hoe ze de graantjes die enkel zetmelen bevatten er door truukjes uit de organische scheikunde toe brengen om hun suikers af te geven aan het edele bierbrouwproces.

( Bedenking: als je erop doordenkt wordt bier eigenlijk van in de kiem gesmoorde embryootjes gemaakt, alsof we kippeneitjes laten uitbroeden en net voor ze uit het ei komen aborteren om in de pan te gooien. Maar laat dat de smaak niet bederven. )

Bonus: een korte les geschiedenis, in 1914 werd hier zwaar gevochten, de helft van de boerderij moest daarna terug opgebouwd worden, en rond het erf liggen nog enkele bunkers.

De terugtocht van het Belgische leger naar de forten rond Antwerpen ging gepaard met zware gevechten in Aarschot op 19 augustus. Om de Fransen te helpen in hun strijd met de Duitsers nabij Bergen, deed het Belgische leger een Eerste Uitval uit Antwerpen (24-26 augustus) naar het vijandelijke front tussen Wolvertem en Diest. Regimenten rukten op richting de Willebroekse vaart (Verbrande brug in Grimbergen) en het kanaal Leuven-Dijle (Kampenhout-Sas en de brug in Tildonk). De gevechten speelden zich af op de linkervleugel in de regio Imde-Grimbergen-Zemst, op de rechtervleugel op de lijn Boortmeerbeek-Haacht-Wespelaar-Rotselaar. Toen begin september de Duitsers leken door te stoten aan de Marne, volgde een Tweede Uitval (9-13 september), waarbij de Belgische strijdkrachten tot in onder meer Eppegem, Wespelaar, Rotselaar en Aarschot geraakten. Veel militairen stierven bij gevechten aan de kanaaloever net ten noordwesten van Tildonk en aan de molen naast de Dijle in Rotselaar. Na deze uitval nam de Duitse generaal von Beseler zijn intrek in het Ursulinenklooster van Tildonk, van waaruit hij de belegering van Antwerpen coördineerde. Op 10 oktober gaf het Belgische leger Antwerpen op en trok zich terug in de Westhoek. De angst voor francs-tireurs of vrijschutters bij de Duitse troepen, gecombineerd met de ontgoocheling over de vroege verliezen, niet in het minst in de provincie Brabant, leidde tot lokale wraakacties tegen burgers. De Martelaarssteden Aarschot en Leuven, maar ook Herent en Zemst kregen het zwaar te verduren. Op 19 augustus 1914 grepen de Duitse autoriteiten in Aarschot de moord op kolonel Stenger door een onbekende schutter aan om ongeveer 170 burgers, onder wie de burgemeester, te fusilleren. Als vergelding voor de Eerste Uitval legden ze vanaf 25 augustus 1914 de Leuvense binnenstad in de as, op het stadhuis na, dat dienst deed als hoofdkwartier van de Duitse commandant. De brandstichting van de universiteitsbibliotheek en de terechtstelling van burgers zouden hét voorbeeld worden van de Duitse gruweldaden.

Ons favoriet bier in deze charmante boerderij is “White Gold”, wat dan weer wél een witloofbier is – in plaats van hop wordt de bitter wortel van het witloof gebruikt (met altijd een beetje hop erbij, anders mogen ze het niet “bier” noemen). Maar ook de “Golden Delicious” vonden wij erg fijn, het is een champagnebier waar ook 20% appel in zit. 

Nadat Frank ons had verlaten om in Leuven een concert van Admiral FreeBee te gaan bijwonen reden wij verder naar de prachtige Kraneveldhoeve, een vervallen erfgoed achter het hoofdpodium van Rock Werchter, enkele jaren geleden aangekocht door de jongste broer van Dries, en met hun vader André Jansens schitterend gerenoveerd tot een waardig decor voor een portie ribbetjes om duimen en vingers af te likken.

Bonus: we slaan een praatje met André over de uitdagingen die hij overwon met de renovatie van dit erfgoedpareltje met een geschiedenis van bijna 1000 jaar, waarbij hij vaak tussen 2 vuren zat tussen de plicht om te renoveren en een voldoende EPC peil te halen en de beperkingen om iets structureels te mogen veranderen.

In het eerste kwart van de 13de eeuw werd op deze locatie het Hof ter Hofstad opgericht, een ontginningshoeve in natuursteen. Aan de start van de 17de eeuw bestond deze hoeve uit acht gebouwen, waaronder een woontoren en een poortgebouw. Al deze gebouwen werden in de 17de eeuw volledig afgebroken en vervangen door een nieuwe hoeve met een gesloten karakter met vier vleugels rondom een binnenhof. Het bakhuis werd in het zuidwesten buiten de gracht opgetrokken omwille van brandgevaar. In het westen stond oorspronkelijk ook een omvangrijke woning van de eigenaar (bijgenaamd ‘het kasteel’). Bij het bouwen werd gebruik gemaakt van gerecupereerd materiaal van het voormalige hof, met name de woontoren (ledesteen, bruine ijzerzandsteen en 14de- en 15de-eeuwse bakstenen). Tijdens de 18de en 19de werden verscheidene wijzigingen uitgevoerd aan de bestaande gebouwen. De 20ste eeuw werd gekenmerkt door een periode van verval. De woning van de eigenaar (het kasteel) werd omstreeks 1920 volledig afgebroken.